Honderdvijftig jaar geleden, op 10 maart 1876, sprak Alexander Graham Bell de eerste begrijpelijke woorden uit die via de telefoon werden uitgezonden: “Meneer Watson – Kom hier – ik wil je zien.” Deze negen woorden, gesproken vanuit een geïmproviseerd laboratorium in Boston tot zijn assistent Thomas Watson in de kamer ernaast, markeerden het begin van een communicatierevolutie die de menselijke verbinding vandaag de dag nog steeds opnieuw vormgeeft.
Van laboratoriumnieuwsgierigheid naar mondiaal nut
De adoptie van de telefoon verliep opmerkelijk snel. Binnen tientallen jaren ging het van een nieuwigheidsdemonstratie op de Honderdjarige Tentoonstelling van 1876 (waar de Braziliaanse keizer Dom Pedro II op beroemde wijze uitriep: “Mijn God, het praat!”) tot een bijna alomtegenwoordige aanwezigheid in Amerikaanse huizen. Tegen 1900 waren er in de VS ruim 1,4 miljoen telefoons in gebruik, en in 1970 had meer dan 90% van de huizen toegang. De impact ervan was niet alleen maar gemak; het was essentieel voor de samenleving. Tijdens de grieppandemie van 1918 stegen de telefoonlijnen in New York City naar 3,2 miljoen dagelijkse oproepen, wat diende als een reddingslijn voor inwoners in quarantaine die toegang hadden tot boodschappen, medisch advies en essentieel sociaal contact. Zelfs leren op afstand kreeg op jonge leeftijd vorm toen tienduizenden leerlingen uit Los Angeles tijdens de schoolsluitingen telefonisch instructie kregen.
Wat opvalt is hoe weinig technologische paniek met deze omwenteling gepaard ging; de telefoon was te nuttig om bang voor te zijn. Hetzelfde kan niet gezegd worden van andere transformatieve technologieën zoals de auto.
De mobiele revolutie: het overbruggen van de digitale kloof
Het belangrijkste hoofdstuk in het verhaal van de telefoon ontvouwde zich toen deze mobiel werd en bevolkingsgroepen bereikte die voorheen waren uitgesloten van de draadloze wereld. In 2000 had Afrika bezuiden de Sahara minder telefoonlijnen dan Manhattan; Zuid-Azië was niet veel beter. Toch heeft de explosieve groei van mobiele abonnementen alles veranderd. Sub-Sahara Afrika is van twee mobiele verbindingen per 100 mensen in 2000 gestegen naar 89 in 2023. Zuid-Azië volgde op de voet en steeg van minder dan 1 naar 84. Tegenwoordig zijn er wereldwijd ruim 9 miljard mobiele abonnementen – meer dan het aantal mensen op aarde. De ontwikkelingslanden hebben het tijdperk van de vaste telefonie volledig overgeslagen en zijn direct overgestapt op mobiele technologie.
Voorbij connectiviteit: economische empowerment
Deze telefoons gingen niet alleen over bellen; het werden economische levensaders. De lancering van M-Pesa in Kenia in 2007 heeft dit perfect aangetoond. Met M-Pesa konden gebruikers geld verzenden, rekeningen betalen en sparen via eenvoudige mobiele telefoons zonder dat ze een bankrekening nodig hadden. Uit een Science -studie uit 2016 bleek dat M-Pesa naar schatting 194.000 Keniaanse huishoudens uit de extreme armoede heeft gehaald, met een onevenredig positieve impact op huishoudens met een vrouw aan het hoofd. Mobiele geldplatforms verwerken nu 1,68 biljoen dollar aan jaarlijkse transacties, met meer dan 2 miljard geregistreerde accounts.
De impact reikt verder dan financiële inclusie. Uit onderzoek in Kerala, India, is gebleken dat vissers met mobiele telefoons de marktprijzen konden controleren voordat ze hun vangst aan land brachten, waardoor de verspilling van 8% naar bijna nul werd teruggebracht en de winst met 8% werd verhoogd. De Wereldbank schat dat het uitbreiden van de mobiele dekking naar regio’s zonder dekking de bbp-groei met 1,8 tot 2,3 procentpunten kan verhogen.
Het tweesnijdend zwaard van smartphones
De opkomst van smartphones introduceerde echter een nieuwe laag van complexiteit. Hoewel mobiele technologie onmiskenbaar miljarden mensen meer macht heeft gegeven, zijn er zorgen ontstaan over de gevolgen ervan voor de geestelijke gezondheid, vooral onder jongeren. Uit onderzoek blijkt dat er een verband bestaat tussen het toegenomen smartphonegebruik en het toenemende aantal depressies en angstgevoelens bij adolescenten. Het verslavende karakter van algoritmen en sociale-mediaplatforms heeft geleid tot wat sommigen een ‘telefoongebaseerde kindertijd’ noemen, die schadelijk kan zijn.
Het is echter van cruciaal belang om te onthouden dat de voordelen van mobiele technologie groter zijn dan de nadelen, vooral voor degenen die geen toegang hebben tot andere vormen van ontwikkeling. Voor 885 miljoen vrouwen in lage- en middeninkomenslanden zonder mobiel internet zou het dichten van deze kloof tegen 2030 1,3 biljoen dollar aan het mondiale bbp kunnen toevoegen.
Een blijvende revolutie
Alexander Graham Bell had de omvang van de impact van zijn uitvinding niet kunnen voorzien. Misschien had hij liever ‘Ahoy!’ als de standaardgroet, maar de ware erfenis van zijn werk is veel groter dan een simpele begroeting. De telefoon heeft in zijn verschillende vormen miljarden mensen met elkaar verbonden, miljoenen mensen uit de armoede gehaald, levens gered en economische kansen ontsloten op een schaal die in 1876 ondenkbaar was. De negen woorden die deze revolutie op gang brachten, vinden vandaag de dag nog steeds weerklank en dienen als bewijs van de blijvende kracht van menselijke verbondenheid.
